🐭 Allah In Yaratma Sıfatı Ile Ilgili Ayetler

Ayet"Oysa Allah sizi de, yaptığınız şeyleri de yaratmıştır." 16/39 (Zümer Suresi), 62. Ayet Allah her şeyin yaratıcısıdır. O her şeye vekildir. 17/39 (Mü'min Suresi), 62. Ayet İşte her şeyin yaratıcısı olan Rabbiniz Allah! Ondan başka hiçbir ilâh yoktur. Durum bu iken nasıl oluyor da (haktan) döndürülüyorsunuz? 18/39 19/39 20/39 21/39 22/39 23/39 Kudretve tekvin, birer kemal sıfatı olup zıdları olan acz, Allah hakkında muhaldir. Eş’arîlere göre ise: Allah’ın tekvin sıfatı diye ayrı, müstakil bir sıfatı yoktur. Tekvin, kudret sıfatının makdûrata (yaratılması takdîr edilmiş şeylere) yaratma ânında taallûkundan ibarettir. Sual Allah’ın sıfatları hangileridir? CEVAP Allahü teâlânın Sıfat-ı zatiyye’si altıdır: 1- Vücûd: Allahü teâlâ vardır.Varlığı ezelidir. Vacib-ül vücûddür, yani varlığı lazımdır. 2- Kıdem: Allahü teâlânın varlığının evveli, başlangıcı yoktur.3- Bekâ: Allahü teâlânın varlığının âhiri, sonu yoktur. mealindekiayetlerde, yaratmanın inşa türüne işaret edilmiştir. c) Sorudaki son cümlelerin cevabı ise şöyledir: İnsan hiçbir şeyi yoktan var etmez, edemez. Onun bütün yaptığı şey, Allah’ın yarattığı maddelerden istifade ederek bir şeyler yapmaktır. HacSuresi 5-7. Ayet Tefsiri. Ey insanlar! Öldükten sonra dirileceğinizden kuşku duyuyorsanız şunu unutmayın ki, biz sizi topraktan, sonra nutfeden, sonra alakadan, sonra belli belirsiz et parçasından yarattık ki size (kudretimizi) açıkça gösterelim; ve biz dilediğimizin rahimlerde belirli bir vakte kadar kalmasını sağlarız, sonra sizi bebek olarak çıkarırız, ki daha Allahın evreni ve insanı yaratışından söz ed en ayetler, onun tekvîn sıfatının delilleri arasında zikredi lmiştir. Çünkü eğer tekvîn sıfatı Allahın Sıfatları Kelamcılar çıkmadan önce ne “Allah Subhenehû ve Teala’nın sıfatları” konusu biliniyordu ne de herhangi bir araştırmada izine rastlanmıştı. Kur'an-ı Kerimde ve Hadisi şeriflerde de “Allah Subhenehû ve Teala’nın sıfatları” şeklinde bir g3Uj0. Yüce kitabımız Kuranı Kerim’de Allah’ın her şeyi yaratmasıyla ilgili Ayetleri bu sayfada derledik. İşte Kuranı Kerim’de geçen yaratma ile ilgili O yaratıp şekil vermiştir. 3. O herşeyi ölçüyle yapıp, ona yolunu göstermiştir. 4. O yeşillikleri bitirmiştir. 5. Sonra da onları siyah çerçöpe Biz ilk yaratışta yorgun mu düşmüşüz? Hayır, onlar yeniden yaratılmaktan şüphe Şüphesiz, Biz herşeyi bir ölçüye göre yaratmışızdır. 50. Bizim işimiz bir göz kırpması gibi Bir şeyi dilediği zaman O’nun buyruğu sadece, o şeye “Ol!” demektir; o hemen Çocuk edinmek Allah’a yaraşmaz. O bundan yücedir. Bir işe hükmederse, ona sadece “ol” der, o da Andolsun ki, siz ilk yaratmayı bilirsiniz. Düşünüp ders almanız gerekmez mi? 63-64. Söyleyin; ektiklerinizi yerden bitirenler sizler misiniz, yoksa Biz mi bitiriyoruz? 65-67. Dilesek Biz onu çerçöp yaparız; şaşar kalırsınız da, şöyle dersiniz “Doğrusu, borç altına girdik, hatta yoksun kaldık”. 68-69. Söyleyin; içtiğiniz suyu buluttan indirenler sizler misiniz, yoksa onu Biz mi indiriyoruz? 70. Dileseydik onu acılaştırırdık; hâla şükretmez misiniz? 71-72. Söyleyin; yaktığınız ateşin ağacını var eden sizler misiniz, yoksa onu Biz mi var ederiz? 73. Biz onu hem bir ibret, hem de çölde konaklayanlar için yararlı kıldık. 74. Ey Muhammedi Çok büyük Rabbinin adını teşbih et!11/7. Arşı su üzerinde iken, hanginizin daha güzel iş işleyeceğini denemek için, gökleri ve yeri yaratan O’dur. Ey Muhammedi Andolsun ki, “Siz ölümden sonra dirileceksiniz” desen, inkar edenler “Bu apaçık büyüden başka bir şey değildik Onlara sor; kendilerini yaratmak mı daha zordur, yoksa Bizim yarattığımız gökleri yaratmak mı? Biz onları yapışkan çamurdan Allah herşeyin Yaratanı’dır. O herşeyin Göklerin ve yerin yaratılması, insanların yaratılmasından daha büyük bir şeydir. Fakat insanların çoğu Biz gökleri, yeri ve ikisinin arasında bulunanları oyun olsun diye yaratmadık. 39. Biz onları, ancak ve ancak bir gayeyle yarattık, ama insanların çoğu Biz, gökleri, yeri ve ikisinin arasında bulunanları ancak bir gayeyle ve belirli bir süre için yarattık; inkâr edenler uyarıldıkları şeylerden yüz O, gökleri ve yeri gerektiği gibi yarattı. O, onların ortak koşmalarından İnkâr edenler, gökler ve yer bitişik iken onları ayırdığımızı ve her canlı şeyi sudan meydana getirdiğimizi görmezler mi? hâla inanmıyorlar mı?21/33. Geceyi ve gündüzü, güneşi ve ayı yaratan O’dur. Herbiri bir yörüngede Onlar, bir yaratan olmaksızın mı yaratıldılar, yoksa yaratanlar kendilerimidir? Hayır, onlar Allah’a kesin olarak inanmıyorlar. Oluşturulma Tarihi Mayıs 09, 2020 1457Allah'ın sıfatları ve bu sıfatlarının her birinin anlamı da bulunmaktadır. Allah'ın sıfatlarını bilmek Müslümanlığın bir gereğidir. Dolayısıyla bu sıfatları anlamları ile bilmek çevremize anlatmak önemlidir. Allah'ın sıfatları son haftalarda internette en çok araştırılanlar arasında yer almaktadır. Peki, Allah'ın sıfatları nelerdir? Allah'ın sıfatlarının anlamları nedir? İşte Allah'ın sıfatları ve bu sıfatlarının her birinin anlamını sizler için derledik. Allah'ın zati ve subuti sıfatları bulunmaktadır. Bu sıfatlar iki kategoriye ayrılmıştır. Allah'ın Sıfatları Nelerdir? Allah'ın zati sıfatlarında 6 sıfatı subuti sıfatlarında ise 8 sıfatı vardır. Allah'ın zati sıfatları şu şekildedir; 1 Vücud 2 Kıdem 3 Beka 4 Vahdaniyyet 5 Muhalefet-ün lil-havadis 6 Kıyam bi nefsihi Allah'ın subuti sıfatları şu şekildedir; 1 Hayat 2 İlim 3 Sem 4 Basar 5 İradet 6 Kudret 7 Kelam 8 Tekvin Allah'ın Sıfatlarının Anlamları Allah'ın zati sıfatlarının anlamları; 1 Allah'ın var olduğundan, onun sonsuzluğunu ve tek olduğunu belirtir. 2 Allah'ın varlığının bir başlangıcı ve bir sonunun olmadığını belirtir. Allah her zaman vardı ve sonsuza kadar da olmaya devam edecektir. 3 Allah'ın varlığının sonsuz olduğunu bir sonunun olmadığını belirten sıfattır. 4 Allah'ın tek yaratıcı olduğunu ve eşsiz olduğunu niteleyen sıfata denir. 5 Allah'ın kainatta ki bütün yaratılmışlardan yaşamış ve ölmüş bütün varlıklardan bambaşka ve farklı olduğunu belirten sıfata denir. 6 Allah yarattıkları hiçbir kula ihtiyaç duymaz. Herhangi bir varlığa ihtiyacı yoktur. Onun hiçbir nesneye de ihtiyaç duymadığını niteleyen sıfata denir. Allah'ın subuti sıfatlarının anlamları; 1 Allah'ın yaşadığını ve her zaman yaşayacağını niteleyen sıfata denir. Onun yaşayışının bir ömrü yoktur. Sonsuz ve sınırsızdır. 2 Allah'ın her şeyi bilmesini niteleyen sıfata denir. Onun bilgisinin her şeye yettiğini, ondan daha iyi bilgi sahibi olan varlığın olmadığını niteler. 3 Allah'ın bütün her şeyi duyduğunu niteleyen sıfata denir. Allah'ın her şeyi işitmesi kainattaki varlıkların işitmesine benzemez. Her şeyi işitir. 4 Kainatta ve evrende yaşanılan her şeyin gördüğünü ve görmesi için herhangi bir uvza da ihtiyaç duymadığını belirten sıfata denir. 5 Allah'ın istediğinde her şeyi yapabileceğini belirten sıfata denir. Onun isteği ile her şey oluverir. İzni olmadan hiçbir şey gerçekleşmez. 6 Allah'ın gücünün üstünde güç olmadığı onun gücünün her şeye yettiğini belirten sıfata denir. 7 Allah'ın herhangi bir uvza veya bir alete ihtiyaç duymadan konuşabilmesine denir. 8 Kainattaki bütün her şeyin yaratıcısı Allah'tır ve o tek yaratıcıdır. 1611 Son Güncelleme 1637 TAKİP ET İnançlı bir kimse Allah'ın varlığına ve birliğine koşulsuz iman eder. İman ederken inandığı yaratıcının sıfatlarını bilmek önemli sorumluluklarından biridir. Kim Müslüman olduğunu dile getiriyorsa Allah'ın sıfatlarını ve sahip olduğu anlamları öğrenmeli ve yaratıcısını tanımalıdır. Öyleyse Allah'ın sıfatları nelerdir? Kur'an-ı Kerim'de yer alan Allah'ın sıfatları ile ilgili ayetlere göre Allah'ın sıfatları kaç tanedir? Bu yazımızda sizin için Allah'ın sıfatlarını ve anlamlarını derledik... Allah-u Tealâ'nın Sıfatları İki Kategoriye Ayrılır Her inanan, inandığı yaratıcıyı daha iyi tanımak ister. Ona kuvvetli duygular ile bağlı olabilmeyi diler. Varlığına koşulsuz inanılan yaratıcı Allah'ın birçok farklı ismi vardır. Bu isimlerin yanında ise sahip olduğu sıfatlar bulunur. Her sıfat Allah'ın farklı bir niteliğini kullarına anlatır. Yüce Allah'ın kimi sıfatı sadece ona ait olan özelliklerini nitelendirir. Kimi sıfatı ise ondan başka mahluklar ile benzer olan özelliklerini anlatmak amacıyla kullanılır. İşte bu nedenle Allah'ın sıfatlarını bilmek kulları ile arasındaki bağı kuvvetlendirecek olan önemli bir noktadır. Allah'ın sıfatları kendi içerisinde iki kategoriye ayrılır Allah'ın Zati sıfatları ve Allah'ın Subuti sıfatları. Zati ve Subuti Sıfatlar Nelerdir? Kulların inandıkları yaratıcıyı daha iyi tanıyabilmesi bu sıfatları bilmesi ile mümkündür. Kur'an-ı Kerim'de sureler içerisinde pek çok kez bu sıfatlara rastlanır. Bundan dolayı sıfatları ve anlamlarını bilmek inanç konusunda daha samimi olabilmek için önemlidir. Allah'ın sıfatları ve anlamları iki ayrı kategoride incelenir Allah'ın Zati Sıfatları Allah'ın zati sıfatları dünya üzerindeki ya da ruhani herhangi bir varlıkta bulunması mümkün olmayan özellikler için kullanılan sıfatlardır. Allah'ın herhangi bir varlık ile bağlantısı olmayan tüm özelliklerini anlatan sıfatları zati sıfat başlığı altında toplanır. Allah'ın toplam altı tane zati sıfatı var Vücûd Allah'ın varlığının sonsuz olduğunu söyler. Allah ezeli ve ebedi olan olarak tanımlanır. O sonsuz olandır. Kıdem Allah doğmamış ve doğurulmamıştır. Allah'ın öncesi olması mümkün değil. Yüce yaratıcının öncesi ya da evveli olamaz. Bekâ Allah, insanlar gibi ölümlü bir varlık değildir. Onun bir sonu yoktur. Allah, evrende sonsuza kadar var olacak olan olarak sıfatlandırılır. Bekâ sıfatı; Allah'ın sonu olan bir varlık değil, sonsuz olan olduğunu anlatmak için kullanılır. Vahdaniyyet Allah nasıl sonsuz bir varlıksa aynı zamanda evrende biricik olandır. Vahdaniyet, onun bir eşinin daha olmadığını anlatmak için kullanılır. Mahluklar evreninde dahi Allah ile denk olabilecek bir varlık yoktur. Muhalefet'ün-lil havadis Allah evrendeki hiçbir varlığa benzemez. Gelecekte yaşayacak ya da geçmişte yaşamış olan herhangi bir varlık ile aynı özellikleri taşıması mümkün değildir. Hatta bu sıfat herhangi bir varlıkla benzer özellik dahi taşımayacağı anlamında kullanılır. Kıyâm bi-nefsihi Bu sıfat Allah'ın yaratılışın ilk gününde kimse yokken de var olduğunu anlatmak için kullanılır. Evrenin yaratılışının ilk gününde evreni yaratmak için yalnız var olan yine Allah'ın kendisidir. Evrendeki hiçbir varlığa ihtiyacı olmayan Allah'tan başka varlık yoktur. Allah'ın Subuti Sıfatları Subuti sıfatlar, evrendeki diğer mahluklarda olan özelliklerin Allah'ta nasıl var olduğunu anlatır. Subuti sıfatlara verilen bir başka isim ise Allah'ın Sıfat-ı Subutiyyesi'dir. Varlıkların sahip olduğu pek çok özellik kıyaslanamayacak kadar olağanüstülüklerle Allah'ta zaten vardır. İşte bu ortak yönlere sahip olan sıfatlara subuti sıfatlar denir. Allah'ın toplam sekiz tane sıfatı bu kategoridedir Hayat Allah aslında diri bir şekilde vardır. Ancak O'nun diriliği biz aciz insanlar gibi görülemez. Allah dünya üzerinde, tüm canlılardan farklı olarak vardır. Gözle görülmeyen, ebedi bir diriliğe sahip olan Allah'tır. Kimse onun var olduğu gibi diri olamaz. İlm Allah her şeyi bilendir. Sonsuz ilim sahibi olan yine Allah'tan başkası olamaz. Ancak onun sahip olduğu ilim insanların sahip olduğu gibi sınırlı ya da gözle görülür, duyulur bir ilim değildir. Her an nerede ne olduğunu bilir. İnsanın kalbinden geçeni, aklından geçen düşünceleri ondan başkası bilemez. Semi Allah her şeyi işitir. Onun işitmesi canlıların sahip olduğu gibi sınırları olan bir işitme değildir. O'nda var olan sınırlı olmayan bir işitme yetisidir. Onun işitme duyusunu hayal edebilmek mümkün değil. Basar Allah evrendeki her şeyi her an görür. İnsanın baktığı yerdeki görmesinden çok farklı bir görmedir. Yalnızca Allah-u Tealâ'nın sahip olduğu görme yetisidir. Onun görme yetisini herhangi bir canlı ile kıyaslayabilmek ya da benzetebilmek mümkün değil. Sonsuz kudretine inanmak için bu sıfatı bilmek dahi Müslümanlar için yeterlidir. Kudret Allah sonsuz bir güce sahip olandır. O nasıl evreni yoktan var edense istediğini istediği anda var edebilir. Var etmek ya da etmemek yalnızca onun kararlarına bağlıdır. Var etmek için herhangi bir varlığa ihtiyacı olmaz. İrade Allah'ın dilemesi herhangi bir şeyi yapmak için yeterlidir. O istediği an istediğini dileyebilir. Onun iradesi ile hiçbir şey karşılaştırılmaz. Kelam Evrende insanlar düşündüklerini dile getirmek için sözcükleri kullanır. Dile ihtiyaç duyar. Ancak Allah'ın dile ihtiyacı yoktur. Kutlu kelamını iletmek için sese ya da sözcüklere ihtiyacı olmaz. O istediği an istediğini iletme konusunda sonsuz bir güce sahiptir. Mesajını iletebilmek için uygun koşullara ya da bir araca ihtiyacı yoktur. Tekvîn Evrende ve ölümden sonraki yaşamda Allah tek başına yaratıcıdır. Evrende yaratma kudreti yalnızca ona ait. Bir başka varlık, bir başka mahluğu tek başına var edemez. Allah'ın Sıfatları Nasıl Ezberlenir? Allah'ın iki kategori altında toplam on dört tane olan sıfatlarını ezberlemek bazen zor olabilir. Bu durumda hem çocuklar için hem de ezberleme konusunda güçlük çeken kimseler için bazı ilahiler bulunur. Bu ilahiler aracılığı ile Allah'ın sıfatlarını ezberlemeniz daha kolay olur. Yaratmanın Arapça karşılığı olarak İslâmî kaynaklarda en sık geçen kelime halktır; sözlükte "yaratmak, meydana getirmek, bir şeyden yeni bir şey icat etmek, imal etmek, ölçüp biçmek takdir" ve mecazen "yakıştırmak, uydurmak" gibi anlamlarda masdar, "yaratılmışlar, insanlar" mânasında isimdir. Aynı kökten hilkat "yaratılış, fıtrat, tabiat", hâlik ve hallâk "yaratan", mahlûk "yaratılan", hulk/huluk "tabiat, huy, karakter, ahlâk" anlamına gelir. Râgıb el-İsfahânî, halk ve hulkun aslında aynı mânayı ifade ettiğini belirttikten sonra Kur'an'dan örnekler vererek eş-Şuarâ 26/137; el-Kalem 68/4 gözle görülebilen şeylerin dış yapıları, şekilleri ve sûretleri için halk; basîretle görülebilen psikolojik güçler ve karakter için hulk kelimesinin kullanıldığını söyler el-Müfredât, "ḫlḳ" md.. Halk kavramı dinî terminolojide özellikle Allah'a mahsus olmak üzere "yaratmak, yoktan var etmek" şeklinde tanımlanır. İbn Sîde mutlak bir ifadeyle, "Allah bir şeyi halketti" denildiğinde bunun, "Yokken var etti" mânasına geldiğini belirtir el-Muḥkem ve'l-muḥîṭü'l-aʿẓam, IV, 388. Hâlik ve hallâk kelimelerinin başında harf-i ta'rif bulunduğunda sadece Allah için kullanıldığı belirtilir Lisânü'l-ʿArab, "ḫlḳ" md.. Eski sözlüklerde halk kelimesinin aslî mânasının "takdir" ölçüp biçmek olduğu kaydedilir İbn Sîde, IV, 389; Cevherî, eṣ-Ṣıḥâḥ, "ḫlḳ" md.. İlk sözlük yazarlarından Ebû Bekir İbnü'l-Enbârî halk kelimesinin "ilk defa ortaya konan bir örneğe göre eşyaya yapı kazandırma" inşâ ve "olması istenen şeyin ölçülerini belirleme" takdir şeklinde iki anlama geldiğini söyler. Birinci anlama, "Biliniz ki halk da emir de Allah'ındır" el-A'râf 7/54, ikincisine, "Halkedenlerin en güzeli olan Allah yüceler yücesidir" el-Mü'minûn 23/14 meâlindeki âyetler örnek gösterilir. Hz. Îsâ'nın İsrâiloğulları'na mûcize olarak çamurdan kuş biçiminde bir şey yapacağını söylediğine dair âyette geçen halk Âl-i İmrân 3/49 "takdir" mânasındadır ve Îsâ'nın "yoktan ortaya çıkarmayı kastetmediği özellikle belirtilir Lisânü'l-ʿArab, "ḫlḳ" md.. Râgıb el-İsfahânî'ye göre halk kavramı "bir şeyin ölçülerini belirlemek" veya "uydurmak, yakıştırmak" anlamıyla insanlara da nisbet edilebilir. Nitekim Mü'minûn sûresinde 23/14 halk ilk anlamda, "Siz putperestler, asılsız inançlar uyduruyorsunuz" âyetinde el-Ankebût 29/17 ikinci anlamda kullanılmıştır el-Müfredât, "ḫlḳ" md.. Nisâ sûresinde geçen 4/119, "O inkârcılar Allah'ın halkını mutlaka değiştirecekler" ifadesindeki "Allah'ın halkı" terkibini İbn Abbas, İkrime, Mücâhid gibi ilk müfessirler -halk kelimesinin fıtratla birlikte kullanıldığı âyeti er-Rûm 30/30 delil göstererek- "Allah'ın dini" olarak yorumlamışlardır, Taberî de bu yorumu tercih etmiştir Câmiʿu'l-beyân, IV, 282-285. Aynı terkip "Allah'ın hükmü" diye de açıklanmıştır Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât, "ḫlḳ" md.. Şuarâ sûresindeki 26/137 "huluku'l-evvelîn" bazı kıraat âlimlerince "halku'l-evvelîn" şeklinde okunmuştur, bu kıraate göre terkip "öncekilerin uydurması, yakıştırması, eskilerin masalları esâtîrü'l-evvelîn [krş. el-En'âm 6/25; el-Enfâl 8/31; en-Nahl 16/24] ve hurafeleri" ehâdîs mânasına gelir Taberî, IX, 453; İbn Sîde, IV, 389. Son anlam için ihtilâk da kullanılır. Bu kelime müşriklerin Kur'an vahyine yönelik ifadelerinde yer almaktadır Sâd 38/7. İslâmî kaynaklarda yaratmayla ilgili ibdâ', ber', zer', fatr, sun', inşâ', ihdâs, îcâd, tasvîr, tekvîn, ihtirâ', ca'l gibi kavramlar da yer almaktadır. "Yapmak, inşa etmek, ihdas etmek; başlamak, ilk olmak" anlamlarındaki bed' kökünden ziyâdeli masdar olan ibdâ' Allah'a nisbet edildiğinde "önceden bir örneği olmadan bir şeyi yaratmak" Cevherî, eṣ-Ṣıḥâḥ, "bdʿa" md.; Lisânü'l-ʿArab, "bdʿa" md.; "alete, maddeye, zamana ve mekâna bağlı kalmadan bir şeye varlık kazandırmak" Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât, "bdʿa" md.; "bir şeyi yoktan var etmek, bir şeyden başka bir şey oluşturmak" et-Taʿrîfât, "ibdâʿ" md. gibi farklı şekillerde açıklanmıştır. Aynı kökten bedî' Allah'ın isimlerindendir. "Benzersiz yaratmak, her bir varlığı fiilen meydana getirmek, açığa çıkarmak" şeklinde açıklanan ber' kelimesinin halktan farklı olarak özellikle canlıların yaratılması hakkında kullanıldığı belirtilir Lisânü'l-ʿArab, "brʾe'" md.. Aynı kökten türeyen bâri' de Allah'ın isimlerindendir. İbn Manzûr, "yaratmak, yaratarak çoğaltmak" anlamındaki zer' kökünden türeyen zâri'i bâriin eş anlamlısı diye gösterir Lisânü'l-ʿArab, "ẕrʾe" md.. Asıl mânası "yarmak" olan fatr Allah'a nisbet edildiğinde "varlığı yaratmak, ortaya çıkarmak", fıtrat ise "ilk baştan yapmak, yaratmak; çocuğa anne karnında Allah'ın verdiği ilk yapı, hilkat, temiz tabiat; insanın özündeki Allah'ı tanıma yeteneği" gibi anlamlara gelir Lisânü'l-ʿArab, "fṭr" md.. Sun' kelimesini "iş yapmak" diye izah eden Râgıb el-İsfahânî, her fiilin sun' fakat her sun'un fiil olmadığını, hayvanlara ve cansız varlıklara sun' nisbet edilmeyeceğini" söyler el-Müfredât, "ṣnʿa" md.. Sun' kökünden türeyen sâni' Allah lafzı veya hâlik yerine kullanılır. "Canlanmak, hayat bulmak, büyüyüp gelişmek, gençlik çağına girmek" anlamındaki el-Müfredât, "nşʾe" md. neş'/neş'e kökünden türeyen inşâ kelimesine İbn Manzûr, "yaratmaya başlamak" mânasını verir Lisânü'l-ʿArab, "nşʾe" md.. Râgıb el-İsfahânî kelimenin daha çok canlılar hakkında kullanıldığını belirtir el-Müfredât, "nşʾe" md.. "Yokken var olmak, vuku bulmak, sonradan meydana gelmek" anlamındaki hudûs/hadâse kökünden türeyen, bilhassa kelâm ve felsefede yaratma konusunda çok sık kullanılan kelimelerden olan ihdâs "bir şeyi yok iken var etmek" Lisânü'l-ʿArab, "ḫds̱" md., "zaman içinde var etmek" et-Taʿrîfât, "İhdâs̱" md. diye açıklanmıştır. Vücûd kökünden îcâd da "varlık vermek, örneksiz yaratmak" anlamında daha çok kâinatın yaratılışı bağlamında sıkça kullanılan felsefe terimlerindendir. "Şekil, biçim, örnek, bir şeyin dış görünüşü, yapısı, hakikati, mahiyeti, özü" anlamındaki sûretten gelen tasvir, İbn Manzûr'a göre Allah'a nisbet edildiğinde "her bir varlığa özel bir sûret vermek, başka varlıklardan ayırt edilmesini sağlayan bir yapı kazandırmak" mânasına gelir Lisânü'l-ʿArab, "ṣvr" md.. "Var olmak, vuku bulmak, meydana gelmek" anlamındaki kevn/kiyân kökünden türeyen tekvin Allah'ın sıfatı olarak "varlığı meydana getirmek, oluşturmak, yaratmak, icat etmek" anlamındadır. Cürcânî tekvini "bir şeyi maddî bir asıldan icat etmek" şeklinde tanımlar et-Taʿrîfât, "Tekvîn" md.. Râgıb el-İsfahânî birçok kelâmcının tekvini "ibdâ'" mânasında kullandığını belirtirken el-Müfredât, "kvn" md. Cürcânî bir şeyin maddî bir asla ve zamana bağlanmadan var edilmesine ibdâ', madde ve olaylara bağlı olarak zaman içinde var edilmesine tekvin denildiğini söyler. İhtirâ' kelimesi "yarmak, yırtmak, parçalamak" anlamındaki har' kökünden türemiş olup kelâm ve felsefede "yaratmak, yeni bir şey ortaya çıkarmak, inşa etmek" mânasında Cevherî, eṣ-Ṣıḥâḥ, "ḫrʿa" md.; Lisânü'l-ʿArab, "ḫrʿa" md. Allah'ın varlığını kanıtlamak için geliştirilen delillerden biridir. "Koymak, bir şey yapmak, icat etmek, bir şeyden başka bir şey meydana getirmek, bir nesnenin durumunu değiştirmek" anlamlarını içeren ca'l yaratmanın farklı tarzları için kullanılır el-Müfredât, "caʿl" md.. Kur'an. Kur'ân-ı Kerîm'de elli iki yerde halk kelimesi ve 200'ü aşkın yerde türevleri geçmektedir. Yaklaşık elli âyette göklerin ve yerin, 100 âyette insanın yaratılışından, elliye yakın âyette genel anlamda yaratmadan söz edilir. Diğer âyetlerde gece, gündüz, ay, güneş, bitki, hayvan, melek, cin, şeytan, hayat, ölüm, öldükten sonra dirilme gibi varlık ve olayların yaratılışıyla Câhiliye devrinde tanrı yerine konan putların hiçliği bağlamında halk kavramı kullanılmıştır M. F. Abdülbâkī, el-Muʿcem, "ḫlḳ" md.. İki âyette bedî' Allah'ın sıfatı şeklinde geçer el-Bakara 2/117; el-En'âm 6/101. Her iki âyette Allah'ın göklerin ve yerin yaratıcısı olduğunun bedî' kelimesiyle ifade edilmesi bunun hâlik ile aynı anlamda kullanıldığını göstermektedir. Bâri' "yaratıcı" anlamında iki âyette üç defa zikredilmiştir el-Bakara 2/54; el-Haşr 59/24. Aynı kökten beriyye "yaratılmış, mahlûkat" mânasındaki halkın eş anlamlısı olarak Taberî, I, 327-328; XII, 657 Beyyine sûresinde 98/6, 7 geçmektedir. Zer' masdarından fiiller altı âyette "yaratmak, türetmek" anlamında Allah'a nisbet edilmiştir meselâ bk. el-En'âm 6/136; en-Nahl 16/13; el-Mü'minûn 23/79. Kur'an'da yaratmayla ilgili kullanılan ve sanat, hilkat kelimeleriyle karşılanan fıtrat ile bunun fiil şekli olan "fatara" bir âyette yer alır er-Rûm 30/30. Tefsirlerde, fıtrat kelimesinin bu âyetteki bağlamı ve İslâm'ın insan tabiatına en uygun din olması dikkate alınarak buradaki fıtrata "Allah'ın dini, İslâm" mânası verilmiştir Taberî, X, 182-184; Şevkânî, IV, 257. Fâtır "göklerin ve yerin yaratıcısı" anlamındaki ifade içinde altı, yine aynı kökten gelen değişik fiiller sekiz âyette tekrar edilmiştir. Bir âyette sun' fiili Allah'a nisbet edilmiştir en-Neml 27/88. İnşâ ve aynı kökten kelimeler yirmi beş âyette Allah'ın fiili bağlamında kullanılır M. F. Abdülbâkī, el-Muʿcem, "ḫlḳ" md.. Kur'an'da inşâ kavramının genellikle canlıların ve daha çok insanların yaratılışıyla ilgili olduğu görülür. İki âyette geçen, "O sizi topraktan yarattı" cümlesiyle Hûd 11/61; en-Necm 53/32, Âdem'in yaratılışına işaret edilmiştir. Kur'an'daki "en-neş'ete'l-ûlâ" terkibi el-Vâkıa 56/62 insanın ilk yaratılışını, "en-neş'ete'l-uhrâ" en-Necm 53/47; krş. el-Ankebût 29/20 ölümden sonraki yaratılışını ifade eder Taberî, X, 130; XI, 535, 652; Şevkânî, IV, 229. İhdas kavramı kelâm ve felsefedeki kozmolojik anlamıyla Kur'an'da yer almaz. İki âyette geçen muhdes kelimesi el-Enbiyâ 21/2; eş-Şuarâ 26/5 vahyin Allah tarafından meydana getirildiğini anlatır Taberî, IX, 3, 433. Fahreddin er-Râzî, Mu'tezile'nin bu âyetleri Kur'an'ın mahlûk olduğuna delil gösterdiklerini belirterek bu görüşü eleştirir Mefâtîḥu'l-ġayb, XXII, 140-141. "Allah'ın insana sûret vermesi" mânasında dört âyette Âl-i İmrân 3/6; el-A'râf 7/11; el-Mü'min 40/64; et-Tegābün 64/3 tasvir masdarından fiiller, bir âyette el-Haşr 59/24 Allah'ın hâlik ve bâri' isimlerinin arkasından musavvir kelimesi zikredilir. Taberî, "Sizi yarattık sonra size şekil verdik" meâlindeki âyette geçen el-A'râf 7/11 halk ve tasvire dair değişik yorumları aktardıktan sonra bu âyetin, "Babanız Âdem'i yarattık, sonra ona şekil verdik" mânasına geldiğini söyler Câmiʿu'l-beyân, V, 436-438. Şevkânî ise âyeti, "Sizi nutfe olarak yarattık, bunun ardından da size sûret verdik" diye yorumlar. Şevkânî'nin naklettiği yorumlardan birinde halk ile ruhların yaratılması, tasvir ile de bedenlerin şekillendirilmesinin kastedildiği belirtilir Fetḥu'l-ḳadîr, II, 219-220. Allah'ın yaratma buyruğu olan "kün" ol emri, çoğu, "Allah bir şeye hükmettiğinde ona 'ol' der, hemen olur" anlamındaki ifade kalıbıyla sekiz âyette geçer M. F. Abdülbâkī, el-Muʿcem, "kvn" md.. Mâtürîdîler, Allah'a nisbet ettikleri tekvin sıfatını bu âyetlere dayandırırlar. Taberî'ye göre bu ifade Allah'ın olmasına hükmettiği ve yarattığı her şeyi kapsar. Âyetteki söz dizilişinden çıkabilecek, "Önceden var olmayan bir şeye nasıl 'ol' diye hitap edilir?" sorusu tartışma konusu olmuştur. Taberî'ye göre Cenâb-ı Hakk'ın bir şeyi varlık alanına çıkarma iradesi ve emriyle o şeyin var edilmesi arasında öncelik-sonralık ilişkisi düşünülemeyeceği için bu soru anlamsızdır Câmiʿu'l-beyân, I, 557-558. Bir yoruma göre Allah'ın yaratmayı murat ettiği şey henüz yaratılmamışken O'nun ilminde mevcut olup "kün" emri ilminde olanın varlığa çıkmasını sağlar. Diğer bir yorumda bunun belli bir varlığa yönelik sözlü emir değil Allah'ın kendi iradesine bağlı hükmü olduğu belirtilir Mâverdî, I, 178-179. Allah'ın yaratıcı eylemini ifade etmek üzere 100'ü aşkın âyette "ca'l" masdarından isim ve fiiller yer almıştır. En'âm sûresinin ilk âyetinde Allah'ın gökleri ve yeri yaratması için "halaka", karanlıklarla ışığı yaratması için "ceale" fiilinin kullanılması bu iki kavramın aynı anlamı içerdiğini gösterir. Şevkânî'nin yorumuna göre âyette önce, "Gökleri ve yeri yarattı" ifadesiyle cevherlerin, ardından -cevherler arazsız olamayacağı için- "Karanlıkları ve ışığı yarattı" ifadesiyle arazların yaratılışına işaret edilmiştir Fetḥu'l-ḳadîr, II, 113. "Halaka" ile "ceale" arasındaki anlam birliği, Allah'ın insanları ve diğer canlıları çift yarattığı bildirilirken bu iki fiilden bazan birinin, bazan diğerinin kullanıldığı âyetlerde de görülür ez-Zâriyât 51/49; en-Necm 53/45; krş. er-Ra'd 13/3; el-Kıyâme 75/39. Allah'ın her şeyi bir ölçüye göre yaratması bir yerde "halaka" el-Kamer 54/49 başka bir yerde "ceale" et-Talâk 65/3 fiiliyle ifade edilmiştir. Yine Allah'ın ilk insanı yaratmadan önce bu iradesini meleklere bildirdiğine dair âyetlerin ikisinde hâlik el-Hicr 15/28; Sâd 38/71, birinde aynı mânada Taberî, I, 236 câil el-Bakara 2/30 kelimesi geçer. Kur'ân-ı Kerîm'de yoktan yaratmanın ex nihilo tam karşılığı olan bir ifade yoktur. Birçok âyette "min" edatıyla Allah'ın -her canlıyı sudan el-Enbiyâ 21/30; en-Nûr 24/45, insanı topraktan er-Rûm 30/20; Fâtır 35/11 yaratması gibi- bir şeyi bir şeyden yarattığı belirtilir. İblîs'in Âdem'in önünde secde etmeyi reddederken sebep olarak Allah'ın onu topraktan, kendisini daha değerli kabul ettiği ateşten yaratmasını göstermiştir el-A'râf 7/12; Sâd 38/76. Ancak Kur'an'daki bu tür ifadeler, Grek felsefesinde olduğu gibi bir varlığın başlangıçsız bir temel maddeden arkhe, hyle yaratıldığı anlamına gelmez. Çünkü Allah'ın gökler ve yer ile bunlarda bulunan ve mülk, halk, îcâd ve ibdâ' yönünden kendisine ait olan her şeyi Fahreddin er-Râzî, Mefâtîḥu'l-ġayb, IV, 22, ortada herhangi bir asıl, örnek olmadan Taberî, I, 556 yarattığını bildiren çok sayıdaki âyet meselâ bk. el-Bakara 2/117; el-Hicr 15/85; el-Furkān 25/59; Fâtır 35/1 dikkate alındığında Kur'an'a göre Âdem'in yaratıldığı toprak, canlının yaratıldığı su ve İblîs'in yaratıldığı ateş dahil bütünüyle âlemin ve onda olanların başka bir asıl madde olmadan yoktan yaratıldığı, dolayısıyla yaratılan her şeyin önceli ve sonlu olduğu ortaya çıkar. Nitekim herhangi bir asıl, öz veya ilk madde belirtilmeden; "Her şeyi yarattı" el-Bakara 2/29; el-En'âm 6/101, 102; el-Furkān 25/2; ez-Zümer 39/62; "Dilediğini yaratır" Âl-i İmrân 3/47; en-Nûr 24/45; el-Kasas 28/68 gibi mutlak yaratmadan söz eden çok sayıda âyet vardır. "Daha önce sen Zekeriyyâ hiçbir şey değilken seni de yaratmıştım" meâlindeki âyette geçen Meryem 19/9 "hiçbir şey değilken" ifadesi "sırf yokluktan yaratma" şeklinde açıklanmıştır Fahreddin er-Râzî, Mefâtîḥu'l-ġayb, XXI, 161. Âyetlerde genellikle varlığı, özel olarak insanı ilk defa Allah'ın yarattığı, sonunda onu yokluk haline veya bir başka varlık aşamasına yine O'nun çevireceği bildirilir M. F. Abdülbâkī, el-Muʿcem, "bdʾe" md.. Taberî'nin naklettiğine göre aynı mahiyetteki bir âyete el-Enbiyâ 21/104, "Hiçbir şey yaratmadan önce sadece biz vardık ve bizden başka bir şey yoktu; bunun gibi eşyayı helâk eder, yokluğa çeviririz" mânası verilmiştir Câmiʿu'l-beyân, IX, 96-97. Göklerin ve yerin yaratılmasıyla ilgili olarak on âyette yer alan "bi'l-hakkı" ifadesi "doğru ve isabetli" veya "hikmetli" şeklinde açıklanmıştır. Nitekim göklerin, yerin ve bu ikisi arasında bulunanların boş yere bâtıl yaratılmadığını bildiren âyetlerdeki bâtıl kelimesine Âl-i İmrân 3/191; Sâd 38/27, "anlamsız, amaçsız, eğlence olsun diye" mânası verilmiş krş. el-Enbiyâ 21/16; ed-Duhân 44/38, bu âyetlerden evrenin ve evrendeki her şeyin yaratılışındaki hikmetin vurgulandığı belirtilmiştir Taberî, III, 551; V, 233; Fahreddin er-Râzî, XIII, 26-27; Şevkânî, I, 458. Mü'minûn sûresinde 23/115 insanın yaratılışının da anlamsız olmadığı bildirilir. Birçok âyette ibadet, secde, tesbih gibi kavramlarla doğrudan veya dolaylı biçimde gerek insanların gerekse evrendeki her şeyin temel yaratılış sebebinin Allah'a kulluk olduğuna işaret edilmektedir meselâ bk. el-Bakara 2/21; en-Nahl 16/49; el-İsrâ 17/44; Fussılet 41/37; ez-Zâriyât 51/56. Bununla birlikte -Allah'ın hiçbir şeye ihtiyacı bulunmadığından- O'nun kurduğu küllî düzen içinde her varlığın yaratılış amacı bu düzenin işleyişine kendi konumuna göre katkıda bulunmaktır. Meselâ insanların kadın ve erkek olarak yaratılması beşer türünün devamı içindir en-Nisâ 4/1; en-Nahl 16/72. Suyun yaratılışı canlıların meydana gelmesine ortam hazırlamıştır el-Enbiyâ 21/30; en-Nûr 24/45. Güneş ışık ve aydınlık vermesi için Yûnus 10/5; Nûh 71/16, gece insanların dinlenmesi, güneş ve ay zamanı ölçmeleri, yıldızlar yön bulmaları, yağmur bitkilerin oluşup gelişmesi için el-En'âm 6/96-99 yaratılmıştır. Ancak Kur'ân-ı Kerîm'de yaratılmışlarda son amacın insan olduğu bildirilmekte, ilgili âyetlerden bu amacın iki yönnün bulunduğu anlaşılmaktadır. 1. İnsan hayatına fayda sağlama, insan hayatını kolaylaştırma. Bu hususla ilgili birçok âyette gökler, yer, denizler, ırmaklar, nehirler, denizlerdeki gemiler, gece ve gündüz, ay ve güneş, yağmur, bitkiler, hayvanlar gibi yerde ve göklerde bulunanların hepsinin insanın emrine verildiği müsahhar kılındığı bildirilir M. F. Abdülbâkī, el-Muʿcem, "caʿl", "sḫr" Bunların yaratılış amaçlarından biri, insanlık âleminin Allah'ın tayin ettiği son vakit ecel-i müsemmâ gelinceye kadar kendisini kuşatan yaratılmışlardan istifade etmesidir. 2. İnsanın yaratıcıyı tanıması, O'nun varlığına, birliğine inanması ve O'na itaat etmesi. Çeşitli âyetlerde insanın kendi yaratılışı dahil gökler, yer ve bunlarda bulunanlar; gece, gündüz, güneş, ay, yıldızlar, rüzgâr, şimşek, bulut, yağmur, deniz, hayvanlar, bitkiler; cinsiyet, dil ve renk farklılıkları gibi insan bilgisinin ulaşabildiği bütün varlık ve olaylar Allah'ın birliğini, kudretini ve hikmetini gösteren, insanların ibret alması gereken işaretler âyetler olarak gösterilmiştir el-Bakara 2/164; Âl-i İmrân 3/190; Yûnus 10/5-6; er-Rûm 30/20-25, 46; Fussılet 41/37; el-Câsiye 45/3-6. Sonuçta insanın, bilgisinin ulaşabildiği bütün yaratılmışlara ibret nazarıyla bakarak ilâhî hakikatin delillerini ve işaretlerini görmesi, doğru bir inancı benimsemesi ve hayatına buna göre düzen vermesi amaçlanmıştır. Hadis. Hadislerde de yaratmayla ilgili en çok kullanılan kelime halktır. Bir hadiste aynı anlamda "berae" ve "ẕerae" fiilleri yer almıştır Müsned, III, 419; el-Muvaṭṭaʾ, "Şeʿar", 12. Ayrıca esmâ-i hüsnânın zikredildiği rivayetlerde yaratmayla ilgili hâlik, bâri', musavvir, bedî' ve fâtır isimleri geçer. Bazı hadislerde inşâ kavramı "yaratma" mânasında geçmektedir Buhârî, "Tefsîr", 50/1, "Tevḥîd", 257; Müslim, "Cennet", 36, 38. Buhârî göklerin, yerin ve diğer varlıkların yaratılışına ayırdığı bölümün girişinde "Tevḥîd", 27 "Allah sıfatları, fiilleri ve emriyle hâliktır, mükevvindir; O yaratılmamıştır; O'nun fiili, emri ve yaratmasıyla meydana gelen şeyler ise mef'ûl, mahlûk ve mükevvendir" dedikten sonra Hz. Peygamber'in gece gökyüzüne bakarak, "Göklerin ve yerin yaratılışında, gece ve gündüzün değişmesinde akıl sahipleri için işaretler vardır" meâlindeki âyeti okuduğunu Âl-i İmrân 3/190, ardından namaz kıldığını nakleder. Bir hadiste Allah için "yaratan, sonra sûret veren, sûreti en güzel yapan" ifadesi geçer Müsned, I, 95, 102; Müslim, "Müsâfirîn", 201, 202; Ebû Dâvûd, "Ṣalât", 119. "Her şey Allah'ın mahlûku ve mülküdür" Müslim, "Ḳader", 10; "Yaratılmış her canlının yaratıcısı yalnızca Allah'tır" Buhârî, "Tevḥîd", 18; Ebû Dâvûd, "Nikâḥ", 48; Tirmizî, "Nikâḥ", 40 meâlindeki hadisler Allah'ın tek ve mutlak yaratıcı olduğunu ifade eder. Bir hadiste her mahlûkun sudan yaratıldığı bildirilir Tirmizî, "Cennet", 2. Melekler nurdan Müsned, VI, 158, 168; Müslim, "Zühd", 60, şeytan ateşten Müsned, IV, 226; Ebû Dâvûd, "Edeb", 3 yaratılmıştır. İnsanlar Âdem'in çocuklarıdır; Âdem de topraktan yaratılmıştır Tirmizî, "Menâḳıb", 74. "Allah Âdem'i kendi sûretinde yarattı" hadisinde Buhârî, "İstiʾẕân", 1; Müslim, "Birr", 115, "Cennet", 28 sûretin Allah'a izâfe edilmesi değişik yorumlara yol açmıştır. Râgıb el-İsfahânî'ye göre bu hadis Allah ile sûret arasında bütün-parça ba'zıyyet ilişkisini ve benzerliği değil mülkiyet ilişkisini ifade eder el-Müfredât, "ṣvr" md.; Lisânü'l-ʿArab, "ṣvr" md.. Diğer bazı kaynaklarda bu hadise iki farklı açıklama getirilmiştir. Burada ya özel olarak Âdem'in sûreti kastedilmiş, onun düzgün ve hilkati kâmil bir beşer olarak yaratıldığı anlatılmış veya -sûret kelimesi "sıfat" anlamında da kullanıldığına göre- hadiste Allah'ın Âdem'i kendi zâtında olan hayat, ilim, görme, işitme gibi sıfatlarla donattığı belirtilmiş, Âdem'in sûreti Allah'ın ismine izâfe edilerek Âdem'in şahsında insan türüne şeref bahşedilmiştir İbn Hacer, XXIII, 3-4; Bedreddin el-Aynî, XVIII, 284. Hadislerde bazı yaratılışlar için zaman da zikredilir. Buna göre Allah dünyayı cumartesi günü Müsned, II, 327; Müslim, "Münâfiḳīn", 27, Âdem'i cuma günü Müsned, II, 1, 4; Müslim, "Cumʿa", 17, 18; Ebû Dâvûd, "Ṣalât", 207 yaratmıştır. Hz. Peygamber, çok soru sormanın sakıncalarına dikkat çekmek üzere insanların durmadan soru sorduklarını, sonunda işi, "Allah her şeyi yarattığına göre O'nu kim yarattı?" demeye kadar götürdüklerini Buhârî, "İʿtiṣâm", 3, diğer bir rivayete göre benzer soruları insanları saptırmak için şeytanın onlara soracağını belirtmiş, böyle durumla karşılaşanlara, "Şeytandan Allah'a sığınırım" diyerek bu kuruntuyu zihinlerinden çıkarmalarını öğütlemiştir Buhârî, "Bedʾü'l-ḫalḳ", 11. Yaratılışın başlangıcına işaret eden bir hadiste, "Allah vardı ve O'nunla birlikte diğer bir rivayete göre O'ndan başka hiçbir şey yoktu; arşı su üzerindeydi; her şeyi levh-i mahfûza yazdı, gökleri ve yeri yarattı" denilmektedir Buhârî, "Bedʾü'l-ḫalḳ", 1; Müsned, II, 313, 501; V, 316, 321. İslâm âlimleri bu hadisi yoktan yaratmanın açık bir delili kabul ederler. Mu'tezile âlimi Ebû Bekir el-Esamm'a göre Kur'an'da da geçen, "Arşı su üzerindeydi" ifadesi Hûd 11/7 arşın suya bitişik olduğu anlamına gelmez; bu, "Gök yerin üstündedir" demeye benzer Fahreddin er-Râzî, Mefâtîḥu'l-ġayb, XVII, 150. Tefsir ve hadis âlimleri bu ifadeden arşın ve suyun yer ve göklerden önce yaratıldığı mânasını çıkarmışlardır Zemahşerî, II, 259; Fahreddin er-Râzî, Mefâtîḥu'l-ġayb, XVII, 150; Bedreddin el-Aynî, XII, 255-256. İbn Hacer el-Askalânî söz konusu hadisi şöyle açıklar "'Allah'tan başka' ifadesi gösteriyor ki başlangıçta Allah'ın dışında ne su ne arş ne de başka bir şey vardı." İbn Hacer, "Allah gökleri ve yeri yaratmadan elli bin yıl önce bütün ölçü ve hacim kriterlerini belirlemişti" diye başlayan hadisi Müsned, II, 169; Tirmizî, "Ḳader", 18 dikkate alarak yukarıdaki hadisten şu mânayı çıkarır "Arşı su üzerinde bulunduğuna göre Allah önce suyu, sonra arşı, sonra da gökleri ve yeri yarattı. Hadisteki 'kâne' fiili Allah'ın ezeliyetine, başka varlıkların da yokluktan yaratılmasına delâlet eder" Fetḥu'l-bârî, XIII, 6-7. Âyet ve hadislerde yaratma bağlamında geçen arş ve kürsînin el-Bakara 2/255; Müsned, I, 282, 296; V, 229; Dârimî, "Riḳāḳ", 80 maddî bir varlığa tekabül etmeyip ilâhî saltanat, hâkimiyet, yücelik ve büyüklükten kinaye olduğu da belirtilmiştir. Başka bir hadiste, "Şanı yüce olan Allah'ın ilk yarattığı şey kalemdir. Sonra ona 'yaz' dedi; işte o anda kıyamete kadar olacaklar belirlendi" denilmektedir Müsned, V, 317; Ebû Dâvûd, "Sünnet", 16; Tirmizî, "Ḳader", 17. Bu hadisin kader konusunun sembolik bir ifadesini yansıttığı ve bu açıdan Allah'ın, yaratılmasını takdir ettiği şeyleri önce belirlediğini bildiren yukarıdaki hadisle aynı şeyi anlattığı dikkate alınırsa ilk yaratılanın su olduğuna işaret eden rivayetlerle çelişmediği görülür. Bir rivayete göre Hz. Peygamber, "Rabbimiz mahlûkatı yaratmadan önce neredeydi?" sorusuna, "Amâda idi; onun ne altında ne üstünde hava vardı. Sonra Allah kendisinden başka hiçbir şey yokken su üzerinde arşı yarattı" şeklinde cevap vermiştir Müsned, IV, 11, 12; Tirmizî, "Tefsîr", 11/1; İbn Mâce, "Muḳaddime", 13. İlk dil âlimlerinden Ebû Ubeyd Kāsım b. Sellâm, Arapça'da amânın "bulut" anlamına geldiğini, ancak bu hadisteki mânasını bilmenin mümkün olmadığını söyler. Bu görüşe katıldığını belirten Ezherî'ye göre akılla kavranamayan şeye de amâ dendiğine göre hadisteki "amâda idi" ifadesinin, Allah'ın akılla kavranamayacak ve mahiyeti bilinemeyecek bir konumda bulunduğu şeklinde anlaşılması mümkündür Lisânü'l-ʿArab, "ʿamy" md.; ayrıca bk. AMÂ. Kelâm. Kelâm literatüründe halk kavramına genellikle "bir şeyin şekil ve ölçüsünü belirlemek" takdir anlamı verilmiştir. Kādî Abdülcebbâr'ın naklettiğine göre Ebû Ali el-Cübbâî halkın takdirden ibaret olduğunu, mahlûkun da "yaratılıştan beklenen amaca göre mükemmel bir şekilde belirlenmiş fiil" anlamına geldiğini söylemiş, Ebû Hâşim el-Cübbâî ise halkı iradeyle aynı şey saymıştır Şerḥu'l-Uṣûli'l-ḫamse, s. 548. Gazzâlî, Haşr sûresinde 59/24 ardarda gelen hâlik, bâri' ve musavvir isimlerinin farklı anlamlar içerdiğini belirterek yokluktan varlığa çıkarılan bir şeyin oluşum sürecini takdir, icat ve tasvir şeklinde sıralar. Buna göre Allah takdir edici olarak hâlik, icat edici olarak bâri', yarattıklarını en güzel biçimde şekillendirdiği için musavvirdir el-Maḳṣadü'l-esnâ, s. 52-53. Fahreddin er-Râzî halkın hem "îcâd, ibdâ', yokluktan varlığa çıkarma" hem "takdir" mânasına geldiğini belirtir; takdiri de "bir şeyi belli bir ölçüye göre oluşturmak" tekvin şeklinde tanımlar. Râzî'ye göre takdirde üç unsur bulunur Bir şeyi varlığa çıkaracak kudret, o şeyi belli ölçüde belirleyen irade, bu ölçü hakkındaki bilgi. Râzî, Mu'tezile âlimlerinden Ebû Abdullah el-Basrî'nin, halk kavramında "düşünme" anlamının bulunması sebebiyle Allah hakkında hâlik isminin ancak mecaz yoluyla kullanılabileceği yönündeki fikrini halkın "îcâd ve ibdâ'" mânasını da içermesi, ayrıca Allah'ın takdir için düşünmesinin şart olmaması sebebiyle reddetmiştir Levâmiʿu'l-beyyinât, s. 208-214. Kelâm kaynaklarında âlemin yaratılması meselesi tartışılırken halk, ibdâ', îcâd gibi kelimelerin yanında konu çoğunlukla hudûs kavramı çevresinde ele alınmış, yaratma için ihdâs, yaratıcı için muhdis, yaratılan için hâdis ve muhdes kelimeleri kullanılmıştır. Bütün kelâm âlimleri çeşitli delillere dayanarak cevher ve arazların, dolayısıyla cisimlerin ve bütünüyle âlemin hâdis olduğunu, her hâdisin bir muhdise ihtiyacı bulunduğunu belirtip -çeşitli delillerle teselsülün imkânsızlığını da göstererek- buradan âlemin Allah tarafından yaratıldığı sonucunu çıkarırlar. Kelâm ilminde Allah'ın âlemi yoktan ma'dûm, lâ şey', leys yarattığı konusunda ittifak edilmekle birlikte ma'dûmun "şey" olup olmadığı, bir varlığa tekabül edip etmediği meselesi önemli tartışmalara yol açmış; Ehl-i sünnet kelâmcıları şey'e "varlık" anlamı verdikleri için ma'dûmu "lâ şey'" şey değil sayarken Mu'tezile âlimleri onu şey kabul etmiş; bu da Ehl-i sünnet âlimleri tarafından âlemin önceden mevcut olan bir şeyden yaratıldığı, dolayısıyla Allah'tan başka ezelî bir gerçeğin var olduğu şeklinde anlaşılarak eleştirilmiştir. Mu'tezile kaynaklarında, "Ma'dûm şeydir" biçiminde açık bir ifadeye rastlanmaz. Kādî Abdülcebbâr, Ebû Abdullah el-Basrî'nin, "Ma'dûm sürekli var olmayan, yok olandır" şeklindeki sözünü ma'dûmların daha önce var olduğu fikrine götürdüğü için reddetmiş, kendisi ma'dûmu "mevcut olmayan mâlûm" diye tanımlamış ve bu tanımın Allah'ın dışında ikinci bir kadîmin varlığını akla getirmeyeceğini söylemiştir Şerḥu'l-Uṣûli'l-ḫamse, s. 176-177. Buna karşılık Hişâm b. Amr el-Fuvatî hariç Mu'tezile âlimlerinin ma'dûmları gerçek şeyler saydıklarını, onların ezelî ve sonsuz olduğuna inandıklarını bildiren İbn Hazm bunun sınırsız, ezelî ve yaratılmamış şeylerin varlığını tasdik etme anlamına geldiğini ve âlemin ezelîliğini kabul eden dehrî bir görüş olduğunu belirtir el-Faṣl, IV, 202. Nitekim bu tartışmaları değerlendiren H. Austryn Wolfson, ma'dûmun bir şey olduğuna inanan bütün Mu'tezile âlimlerini; Platoncu düşüncedeki önceden mevcut ezelî madde inancını takip ettiğini söylemektedir Kelâm Felsefeleri, s. 280. Öte yandan Ehl-i sünnet âlimlerinin Allah'ın sıfatları konusundaki görüşleri de Mu'tezile'nin benzer itirazıyla karşılaşmıştır. Ehl-i sünnet âlimleri Allah'ın diğer sıfatları gibi halk sıfatının da ezelî olduğunu düşünürken Mu'tezilîler bu görüşün birden fazla kadîm varlık bulunduğu taaddüd-i kudemâ' sonucuna götüreceğini, dolayısıyla tenzihe aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Ancak Mu'tezile âlimlerinin Allah'ın zâtından ayrı gerçeklikler olarak sıfatların varlığını reddetmeleri kendi aralarında da Allah'ın ezelde yaratıcı olup olmadığı konusunda görüş ayrılığına yol açmıştır. Nitekim Eş'arî'nin verdiği bilgiye göre Abbâd b. Süleyman, "Allah ezelde yaratıcıydı" demenin de, "O ezelde yaratıcı değildi" demenin de mümkün olmadığını, aynı durumun diğer fiilî sıfatlar için de söz konusu olduğunu söylemiş, Cübbâî ve mezhebin Bağdat kolu mensupları ile Basra kolu mensuplarının bir bölümü, "Allah ezelde yaratıcı ve râzik değildi" derken diğer sıfatlar hakkında farklı görüşler ileri sürmüştür Maḳālât, s. 186-187. İslâm Felsefesi. İslâm felsefesi kaynaklarında yaratmayla ilgili halk, ibdâ', îcâd, sun', hudûs gibi kavramlar yanında sudûr, feyiz ve işrak da kullanılmakta ve yaratıcı sâni', bâri', mübdi', muhdis, fâil, evvel gibi isimlerle anılmaktadır. İlk İslâm filozofu, aynı zamanda Mu'tezile kelâmcısı olarak bilinen Ya'kūb b. İshak el-Kindî, daha sonra geliştirilecek olan Yeni Eflâtuncu sudûr teorisinin aksine âlemin Allah'ın iradesiyle yoktan yaratıldığını ve onun son bulacağını kaydetmiş Resâʾil, I, 114 vd., "ilk gerçek bir" diye andığı Allah'ın bütün oluşların yoktan yaratıcısı mübdi' olduğunu, bütün yarattıklarının O'nun varlıkta tutması sayesinde mevcudiyetlerini sürdürebildiklerini belirtmiştir I, 162. Kindî gerçek anlamda fiili "varlıkları yokluktan var etme" şeklinde tanımlar ve bu anlamdaki fiilin Allah'a mahsus bulunduğunu, "bir şeyi yokluktan varlığa çıkarma" diye açıkladığı ibdâ' kavramının da bu mânadaki fiiller için kullanılabileceğini ifade eder I, 165, 182-183. Buna karşılık Ebû Bekir er-Râzî'nin Eflâtun felsefesinden ilham alıp ileri sürdüğü Mâcid Fahrî, s. 93-96, yaratıcı, nefs, heyûlâ mutlak madde, halâ boşluk, mutlak mekân ve dehr mutlak zaman ilkelerinden oluşan "el-kudemâü'l-hamse" beş ezelî prensip hakkındaki düşüncesi, İslâm inanç ve düşünce geleneğinde değişik yorumlarıyla benimsenen yaratma fikrine aykırı görülmüş, birçok müslüman âlim ve düşünürün ağır eleştirisine hedef olmuştur Resâʾil felsefiyye, s. 165-216; DİA, XXXIV, 481. İhvân-ı Safâ Allah için hâlik, yaratılmışlar için mahlûk sıfatlarını kullanmakla birlikte daha ziyade yoktan ve örneksiz yaratmayı ifade eden ibdâ', ihdâs, ihtirâ' gibi kavramları tercih etmiştir. Bununla birlikte başka yerlerde de görüldüğü gibi bu konuda da kavramları gerçek anlamlarının dışına taşıdığı görülmektedir. Nitekim Allah'ın kerem ve cömertliğinin ifadesi olan yaratıcılığını Yeni Eflâtuncu feyiz ve sudûr kavramlarıyla açıklar ve yaratıcıdan ilk sudûr edenin akıl olduğunu, ardından yine feyiz yoluyla küllî nefs, ilk madde ve nihayet diğer varlıkların yaratıldığını ileri sürer. İhvân-ı Safâ'ya göre aklın da ibdâ' gücü bulunmakla birlikte ona bu özelliği bahşeden Allah'tır. Bütün varlıkların formları akılda mevcut olup sudûr sürecinde akıl bu formları ruhanî cevher olan küllî nefse aktarır ve sonuçta eşya küllî nefs aracılığıyla var edilir er-Resâʾil, II, 127; III, 517; IV, 206-207; er-Risâletü'l-câmiʿa, s. 51, 377, 481, 491. Fârâbî kâinatın meydana gelişini Yeni Eflâtuncu feyiz ve sudûr teorisiyle sistemleştirmiş, daha sonra bu anlayış başta İbn Sînâ olmak üzere aynı çizgideki diğer düşünürlerce devam ettirilmiştir. Öte yandan sudûr teorisine karşı özellikle Gazzâlî'nin başlattığı güçlü eleştiriler İbn Rüşd, Ebü'l-Berekât el-Bağdâdî, Fahreddin er-Râzî, İbn Teymiyye gibi ünlü düşünürler tarafından sürdürülmüştür. Buna karşılık sudûrcu yaratma teorisi Sühreverdî el-Maktûl, Muhyiddin İbnü'l-Arabî gibi mistik düşünürlerin yaratılış düzenini açıklamalarına farklı derecelerde ilham kaynağı teşkil etmiştir. Yaratmanın ezelîliği konusunda değişik bir görüş İbn Rüşd tarafından benimsenmiştir. İbn Rüşd, Eş'ariyye'nin varlığın sonradan yaratıldığı ve sonlu olduğu yönündeki düşüncesini ve kanıtlarını eleştirirken kendisi âlemin fâili olan Allah'ın varlığı gibi fiilinin de ezelî olmasını mâkul ve mümkün görmüş, her varlığın başlangıcı ve sonu bulunduğunu, ancak var olmanın yaratılışın sonsuz bir süreç olduğunu söylemiştir Tehâfütü't-Tehâfüt, s. 182-185, 428-429, 431-434; Faṣlü'l-maḳāl, s. 85-87. Aynı fikri benimseyen İbn Teymiyye'ye göre İbn Rüşd'ün bu açıklaması, hem geçmişte ve gelecekte sonu olmayan varlığın imkânsızlığını savunan kelâmcıların görüşünü hem de cisimlerin hareketlerinin başlangıçsız ve sonsuz olarak devam ettiğini, dolayısıyla semavî cisimlerin yaratılmamış bulunduğunu ileri süren filozofların iddialarını çürütmektedir. Sonuçta İbn Rüşd gibi İbn Teymiyye de tek tek varlıklarla tür bakımından varlığı birbirinden ayırmak gerektiğini, fertleri hâdis olan bir türün tür olarak sürekli olabileceğini ileri sürmüştür Kaynak Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi hayatilimiradekudretbasarsemitekvinkelam amcainsanlığın büyük bir kısmı için baba... din bilginlerinin ayetlerden* çıkarttığı sıfatlar. zaten bazı ayetlerde allah kendini tanıtıyor. bkz ayetel kürsi bkz ihlas suresi allahın sıfatları sıfat-ı zatiyye, sekizine de sıfat-ı sübutiyye zatiyevücud allahü teala vardır. varlığı ezelidir. vacib-ül vücuddur,yani varlığı allahü tealanın varlığının evveli allahü tealanın varlığının sonu yoktur. hiç yok allahü tealanın zatında,sıfatlarında ve işlerinde ortağı,eşi,benzeri allahü teala,zatında ve sıfatlarında hiçbir mahlukun zat ve sıfatlarına bi-nefsihi allahü teala zatı ile kaimdir. mekana muhtaç değildir. madde ve mekan yok iken,o her ihtiyaçtan kainatı yokluktan varlığa getirmeden önce,zatı nasıl idi ise,sonsuz olarak hep sübutiyyehayat allahü teala mahlukların hayatına benzemeyip,zatına layık ve mahsus olan hayat,ezeli ve allahü teala her şeyi bilir. bilmesi mahlukatın bilmesi gibi gecede,karıncanın kara taş üzerinde yürüdüğünü görür ve kalblerinden geçen düşüncelerini,niyetlerini değişiklik ve allahü teala kullarının işitmesine sıfatları gibi bu da ezeli ve allahü teala ve şartsız göz ile allahü tealanın dilemesi şey onun dilemesi ile varolur. iradesine engel olacak hiçbir kuvvet allahü teala,her şeye gücü yeticidir. hiçbir şey ona güç allahü teala söyleyicidir. söylemesi alet,harfler,sesler ve dil ile allahü teala başka yaratıcı şeyi o tealadan başkası için yaratıcı tealanın sıfatlarının hakikatlarini anlamak ta muhaldir. hiçbir kimse ve hiçbir şey allahü tealanın sıfatlarına ortak ve benzer olamaz. varlığın nedeni olan için kafayı çalıştırmayı ve geyik hayvanını noel babaya emanet etmeyi gerekli kılan ve kalbi, tastamam kuşatan süper bende de bir çok emsali bulunan, derinlemesine tetkik yapacak olursan, dışarıda değil içeride, özünde, mahiyetinin el değmemiş inceliklerine temas edebilmeni mümkin kılan cereyan eden görünür, görünmez her bir faaliyetin arka planında gizli olan kudret elinin yansıması olan ademoğluna malum olanlarıyla sınırlı olmayan sıfatlardır. ademoğluna, ne eksik ne fazla, bilmesi gereken kadarı malum edilmiş sıfatlardır. hepsi ve daha fazlası, kısa bir aradan sonra, merak edene ve etmeyene en ince ayrıntısına kadar servis edilecek olan edeni de etmeyeni de "şok şok şok" edecek sıfatlardır. beka ve kudret sıfatları çelişkili bir varlık, ebedi hayat sahibi ise -> kendini öldüremez yok edemez -> kadir-i mutlak mutlak ise -> kendini yok edebilir -> o zaman da ebedi değil."öldürebilir ama öldürmez" gibi cevaplar sıfatları seçime/koşula bağlı "mümkün" sıfatlar değil, "intrinsic" ve "mutlak" sıfatlar bu özelliklerin ihlalinin mümkün dahi olmaması türlü, allah beka sıfatını korumak için kendini yoketme eylemini gerçekleştiremiyor demek olur ki, bu da herşeye gücü yeter sıfatına uymaz.*****kadir-i mutlak kavramına ilişkin "kaldıramayacağı taşı yaratabilir mi" gibi argümanları pek ikna edici bulmuyorum. çünkü soruların kendisi çelişkili gibi. problem "hem kare hem çember olan bir şekil çizebilir mi?" sorusundan daha iyi yukarıdaki argüman farklı. çünkü bu sefer ortada çelişkiyi atfedecek soru yok, çelişki iki sıfat arasında. allah'ın sıfatları anlatılırken sürekli " en, daha " gibi kelimeler kullanılır. örneğin meallerde şöyle geçer rabbin daha cömerttir ya da en cömerttir şekilde tercümeler anlam olarak problemlidir, allah için daha ya da en gibi kelimeler kullanılmamalıdır. bunlar kullanıldığında o sıfat her ne ise ona sahip başka varlıkların da bulunduğu anlamı devreye girer. allah'ın cömertliği yanında başkası da cömerttir demek akla ziyandır. allah tek ve gerçek cömert olandır. cömertlik sadece ve sadece o'na aittir. diğer yolda mukayese ile allah'ı belirli standartlar içinde bir kategorizasyona sokmuş oluruz ki allah tüm bunlardan münezzehtir. allahüekber ifadesini bile allah en büyüktür şeklinde tercüme etmek isra suresi " şüpheniz olmasın ki bu kur'an en kalıcı, en doğru olana kılavuzlar. " diye en doğru yola ulaştıran kaynak bu kuran ise demek ki başka doğru yollar da var, onlarda başka doğru yollara ulaştırıyor şeklinde bir mana çıkmaz mı? bu doğru değildir. yol kuran'ın sunduğu yoldur, hakikat yolu onun sunduğudur. öyleyse bu ayet kuran en doğru yola ulaştırır değil kuran tek doğru yola ulaştıran kılavuzdur şeklinde tercüme edilmelidir. bkz mukallibu'l-kulûb kalpleri halden hale geçmiyor fakat allah'ın sıfatı saymakta beis yoktur mülhem"ya mukallibe'l-kulûb, sebbit kalbî alâ dînike." "ey kalpleri çeviren allahım! kalbimi dinin üzerine sabit kıl." yine boyumuzu aşan mevzuatlari izaha yeltenmekteyiz. bu gibi durumlarda kendime;" ördek değilsin, kaz değilsin, topuğun bata suda ne yüzersin" demek geliyor içimden, yinede buyrunuz, fazla açılmadan kulaç atmayı deneyelim, verevine verevine sifatlarini doğru anlamak "itikat" in bütününü oluşturur. salt bu sebeptendir ki onlarca cemaat ve fırkalar itikatta sapıklığa sünnetten ayrılmalarına sebep olan ince çizgiler vardır. örnegin, şia ve mutezile allahin zatiyla alakali sifatlar zâtidir. lakin fiillerine bağli sıfatların ise sonradan yaratıldığını iddia etmektedirler. imam-ı rabbanî 266. mektuphazretleri bu meseleyi izah ederken"allah teala zatında, sıfatında ve fillerinde hiç birinde, hiç kimsenin allah ile hakikatte bir ortaklığı vücutta ne vücudun gayrinda, isim benzerliği lafız ortaklığı bu bahsin haricindedir. allah'ın sıfatı ve filleri zâtı gibi misilden ve keyfiyetten münezzehtir. bunlarla mümkinatin sıfatları ve filleri arasında hiç bir münasebet yoktur. mesela ilim sıfatını ele alalım bu onun kadim sıratıdır. allah bu ilmi ile, bütün eşyayı kendilerine münasip ve zıt olan halleriyle; külliyatını ve cüz'iyâtını,onlardan her birine mahsus vakitlerde basit olan bir anda bilir"yani kudret sıfatı ezelî ve ebedîdir. onun için allah ezelde rezzak, muhyî, fettah.... değildi demek anlamsız olur. çünkü ezelde kudret itibari ile bu gibi fiilî isimlere sahipti ama tecelli ve yaratma ile bu isimler ortaya çıktığından tesmiyeolarak bkz hâdisoluyor. gayri ismini de bu manadan dolayı alıyor. ne ayrı ne gayrı olan sıfatlar da allah'ın zâti ve subúti sıfatlarına deniliyor. bunlar hayat, ilim, irade , tekvin, kudret, semi, basar ve kelam dır. bu sıfatlar gayrı ve selbi sıfatlar gibi maneviye ve tenzihi sıfatlar yani yani allahın zatından başka mana ve esasları olan ama ondan da kesinlikle müstakil ve bağımsız olmayan sıfatlardır. biraz da açayım istiyordum lâkin vazcaydim. beyinimizi yakmaya lüzum yok hatta hepsini bırakıp imam-ı gazalî'nin bu mevzuda söylediklerini tutabiliriz hafızamızda ki; bizim makamımıza göre de, sadece bunu bilmemiz kâfi diye düşünüyorum. bakınız koskoca hazret mesleyi, bizim zerre beynimizin hacmine sigacak bicimde nasil da noktalamış..."allah'ın mahluku hakkinda düşünün fakat onun zatı hakkinda düşünmeyin. akıllar burda hayrete düşer, oraya gözü uzatmaya ancak siddiklarin gücü yeter. onların bile daimi bakmaya gücü zati ve sıfatları hakkında tefekkür bu yönden tehlikeli olunca, şeriatın ve halkın yararı bu hususta tefekkür edilmemesini uygun allahın sıfatlarına, o sıfatların eserlerine bakmalıdır" ekşi sözlük kullanıcılarıyla mesajlaşmak ve yazdıkları entry'leri takip etmek için giriş yapmalısın.

allah ın yaratma sıfatı ile ilgili ayetler